adminJak reagować na hejt, aby nie eskalować agresji? Dlaczego bierna obecność świadków może wzmacniać sprawcę? I co każdy z nas może zrobić, kiedy widzi, że ktoś w internecie jest atakowany? O tym mówiła Ilona Adamska, pomysłodawczyni ogólnopolskiej kampanii społecznej „Nie hejtuję – motywuję”, podczas Ogólnopolskiego Tygodnia Edukacji Cyfrowej w Warszawie.
15 września 2026 roku Ilona Adamska wystąpiła jako prelegentka podczas Ogólnopolskiego Tygodnia Edukacji Cyfrowej, organizowanego w dniach 14–20 września w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie w ramach kampanii „STOP znieczulicy: Wyloguj Obojętność”.
Do udziału w wydarzeniu Adamska została zaproszona przez Fundację STOP Znieczulicy oraz Uniwersytet Civitas.
Tegoroczna inicjatywa poświęcona jest jednemu z najważniejszych wyzwań współczesnej edukacji – bezpiecznemu, odpowiedzialnemu i świadomemu funkcjonowaniu dzieci i młodzieży w cyfrowym świecie. Szczególny nacisk położono na to, jak reagować w sytuacji, gdy ktoś obok doświadcza hejtu, cyberprzemocy, manipulacji czy wykluczenia.
Skala zainteresowania wydarzeniem pokazuje, jak bardzo potrzebna jest dziś rozmowa o odpowiedzialności w przestrzeni cyfrowej. Udział w Ogólnopolskim Tygodniu Edukacji Cyfrowej zgłosiło ponad 20 tysięcy uczniów z całej Polski, a spotkania transmitowane są również do szkół w całym kraju.
W programie znalazły się zagadnienia dotyczące m.in. hejtu i cyberprzemocy, dezinformacji, bezpieczeństwa w sieci, presji mediów społecznościowych, manipulacji oraz odpowiedzialnego reagowania. Do rozmów zaproszono psychologów, terapeutów, ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa oraz osoby, które na co dzień pracują z młodzieżą.
Upstander czy Bystander? Od świadków może zależeć bardzo wiele
Tematem wystąpienia Ilony Adamskiej było: „Upstander vs Bystander – jak reagować na hejt, by nie eskalować agresji?”
Prelekcja koncentrowała się na roli świadka – osoby, o której często zapominamy, kiedy mówimy o hejcie i cyberprzemocy.
W sytuacji agresji istnieją bowiem nie tylko dwie strony: sprawca i osoba atakowana. Jest również ktoś trzeci – człowiek, który obserwuje sytuację. Widzi komentarz, czyta obraźliwe słowa, zauważa ośmieszanie lub wykluczanie. I staje przed wyborem: pozostać biernym czy zareagować.
BYSTANDER widzi. Wie. Ale nie reaguje.
UPSTANDER widzi i podejmuje działanie.
To właśnie tej różnicy Ilona Adamska poświęciła znaczną część swojego wystąpienia.
– Od lat powtarzam, że hejt nie jest wyłącznie problemem osoby hejtującej i osoby hejtowanej. Jest również sprawdzianem dla wszystkich tych, którzy stoją obok i widzą, co się dzieje. Milczenie także jest reakcją – podkreśla Ilona Adamska.
Jak zaznaczała podczas spotkania, reagowanie na przemoc nie oznacza odpowiadania agresją na agresję. Nie chodzi o wdawanie się w internetowe awantury, obrażanie sprawcy czy eskalowanie konfliktu.
Można być stanowczym, nie będąc agresywnym. Można stanąć po stronie osoby atakowanej bez rozpoczynania kolejnej fali przemocy.
Czasem wystarczy jedno zdanie wsparcia. Innym razem – zgłoszenie krzywdzącej treści, poproszenie o pomoc odpowiedniej osoby, udokumentowanie sytuacji czy skontaktowanie się z osobą zaatakowaną już po zdarzeniu.
Najważniejsze jest to, aby nie pozostawiać osoby doświadczającej hejtu z poczuciem, że wszyscy widzą jej krzywdę, ale nikt nie chce zareagować.
5D Upstandera – pięć sposobów mądrego reagowania
Podczas wykładu Ilona Adamska przedstawiła uczestnikom model 5D Upstandera, pokazujący, że reakcja na hejt czy przemoc może przyjmować różne formy.
DIRECT – zareaguj bezpośrednio.
Jeżeli sytuacja na to pozwala i jest to bezpieczne, można jasno zakomunikować, że dane zachowanie jest niewłaściwe i przekracza granice.
DISTRACT – odwróć uwagę.
Czasem zamiast wchodzić w bezpośrednią konfrontację ze sprawcą, skuteczniejsze może być przerwanie sytuacji, zmiana jej dynamiki lub odwrócenie uwagi.
DELEGATE – poproś o pomoc.
Nie każdą sytuację musimy rozwiązywać samodzielnie. Możemy zwrócić się do nauczyciela, rodzica, administratora, moderatora lub innej osoby, która ma możliwość podjęcia odpowiednich działań.
DELAY – wesprzyj później.
Nawet jeśli nie udało nam się zareagować w chwili zdarzenia, nadal możemy zrobić coś ważnego – skontaktować się z osobą zaatakowaną, zapytać, jak się czuje, zaoferować wsparcie i pokazać, że nie została sama.
DOCUMENT – udokumentuj.
W określonych sytuacjach ważne może być zachowanie dowodów – np. wykonanie zrzutów ekranu czy zapisanie treści, które mogą być później potrzebne do zgłoszenia przemocy.
Model 5D pokazuje przede wszystkim, że nie istnieje tylko jeden właściwy sposób reagowania. Nie każdy musi podejmować bezpośrednią konfrontację. Ważne jest znalezienie takiej formy działania, która będzie jednocześnie skuteczna, odpowiedzialna i bezpieczna.
„Nie musisz krzyczeć głośniej od agresora”
Jednym z najważniejszych przesłań wystąpienia było zwrócenie uwagi na odpowiedzialność społeczności – zarówno tej funkcjonującej w świecie realnym, jak i internetowym.
Hejt może rozwijać się szczególnie łatwo tam, gdzie spotyka się z obojętnością.
Brak reakcji otoczenia może sprawić, że osoba atakowana pozostaje ze swoim doświadczeniem sama. Dlatego tak ważne jest budowanie wśród młodych ludzi przekonania, że reagowanie nie jest „wtrącaniem się”, lecz może być wyrazem odpowiedzialności, empatii i solidarności z drugim człowiekiem.
Ilona Adamska zakończyła swoje wystąpienie słowami: „HEJT ROŚNIE W CISZY. Nie musisz krzyczeć głośniej od agresora. Wystarczy, że nie będziesz milczeć razem z tłumem”.
To przesłanie jest jednocześnie bardzo bliskie idei kampanii społecznej „Nie hejtuję – motywuję”, która od lat przypomina, że przeciwdziałanie hejtowi wymaga nie tylko edukowania sprawców i wspierania osób doświadczających przemocy, lecz także kształtowania postaw świadków.
Edukacja, która powinna prowadzić do działania
Ogólnopolski Tydzień Edukacji Cyfrowej jest przestrzenią nie tylko do rozmowy o zagrożeniach internetu, lecz również do wyposażania młodych ludzi w konkretne narzędzia pozwalające im świadomie funkcjonować w cyfrowym świecie.
Dla Ilony Adamskiej, która od lat angażuje się w działania edukacyjne i społeczne związane z przeciwdziałaniem hejtowi, szczególnie ważne były reakcje uczestników po zakończeniu wykładu.
Rozmowy, wiadomości i informacje zwrotne pokazały, że temat roli świadków przemocy uruchamia refleksję również po zejściu prelegenta ze sceny.
A właśnie wtedy edukacja zaczyna mieć największą wartość – kiedy nie kończy się wraz z ostatnim slajdem prezentacji, lecz prowadzi do pytania:
„Co ja zrobię następnym razem, kiedy zobaczę hejt?”
Nie zawsze będziemy mogli zatrzymać agresora. Nie zawsze będziemy mieli wpływ na to, co ktoś napisze, opublikuje czy powie. Ale mamy wpływ na własną reakcję. I czasem jedno zdanie wypowiedziane przez świadka może znaczyć dla osoby atakowanej więcej, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.
Nie bądź obojętny. Nie dokładaj kolejnego komentarza. Nie udostępniaj przemocy. Nie milcz, kiedy możesz bezpiecznie pomóc.
Bądź Upstanderem.
Hejt rośnie w ciszy – a mądra reakcja może tę ciszę przerwać.
