adminSzacunek dla nauczyciela jest fundamentem dobrej edukacji. Gdy zostaje zastąpiony pogardą, agresją i publicznym ośmieszaniem, cierpi nie tylko pedagog, ale cały system edukacji. Hejt wobec nauczycieli przestał być incydentalnym zjawiskiem – stał się jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej szkoły.
W ostatnich latach coraz częściej mówi się o przemocy rówieśniczej, cyberprzemocy czy hejcie wobec dzieci i młodzieży. Znacznie rzadziej dostrzega się jednak, że ofiarami podobnych zachowań stają się również nauczyciele – osoby odpowiedzialne za wychowanie i edukację kolejnych pokoleń. Tymczasem atmosfera nieustannej krytyki, podważania autorytetu oraz publicznego oceniania sprawia, że wykonywanie tego zawodu staje się coraz trudniejsze.
Jak zauważa Anna Krakowska, dyrektorka jednej z warszawskich szkół:
Współczesna szkoła funkcjonuje w warunkach nasilonej presji społecznej, kulturowej i medialnej. To z kolei znacząco wpływa na relacje interpersonalne zachodzące w jej obrębie.
To niezwykle trafna diagnoza. Szkoła nie funkcjonuje dziś w izolacji od świata mediów społecznościowych, szybkich opinii i kultury natychmiastowego oceniania. Konflikty, które kiedyś kończyły się za drzwiami szkoły, obecnie bardzo często przenoszą się do internetu, gdzie zyskują nieporównywalnie większy zasięg.
Czym jest hejt wobec nauczycieli?
Hejt nie jest zwykłą krytyką. Krytyka odnosi się do zachowania lub konkretnych działań i może prowadzić do poprawy jakości pracy. Hejt natomiast uderza w człowieka. Ma na celu poniżenie, ośmieszenie lub zdyskredytowanie drugiej osoby.
Anna Krakowska definiuje to zjawisko następująco:
Hejt wobec nauczycieli definiujemy jako formę przemocy psychicznej i komunikacyjnej, polegającej na celowym naruszaniu godności osobistej i zawodowej nauczyciela poprzez obraźliwe wypowiedzi, publiczne zawstydzanie, podważanie kompetencji, groźby, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, cyberprzemoc.
Przejawia się on w obraźliwych komentarzach, publikowaniu nagrań bez zgody nauczyciela, tworzeniu memów, anonimowych wpisach w mediach społecznościowych czy agresywnych wiadomościach kierowanych przez uczniów lub rodziców.
Coraz częściej problem nie kończy się na szkolnym korytarzu. Internet sprawia, że obraźliwe treści pozostają dostępne przez wiele miesięcy, a nawet lat, wielokrotnie powielane i komentowane przez kolejne osoby.
Problem, który dotyczy całego systemu
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z obserwacji praktyków jest fakt, że hejt wobec nauczycieli nie jest już problemem pojedynczych osób.
Jak podkreśla Anna Krakowska:
Hejt nie tylko narusza godność zawodową pedagogów, lecz także znacząco wpływa na klimat szkoły, jakość pracy dydaktycznej oraz zdrowie psychiczne kadry. Przestaje więc być problemem indywidualnym, a staje się problemem systemowym.
To niezwykle ważna perspektywa. Jeżeli nauczyciel każdego dnia doświadcza lęku przed kolejnym wpisem w mediach społecznościowych, kolejnym nagraniem lub kolejną falą obraźliwych komentarzy, trudno oczekiwać, że będzie w stanie z pełnym zaangażowaniem realizować swoją misję edukacyjną.
Szkoła jest organizmem społecznym. Pogarszająca się kondycja psychiczna nauczycieli wpływa na atmosferę pracy, relacje z uczniami, jakość nauczania oraz skuteczność działań wychowawczych.
Dlaczego skala zjawiska rośnie?
Eksperci wskazują kilka głównych przyczyn narastającego hejtu wobec nauczycieli.
Po pierwsze – obserwujemy spadek społecznego prestiżu zawodu nauczyciela. Coraz częściej autorytet pedagoga jest kwestionowany zarówno przez uczniów, jak i dorosłych.
Po drugie – media społecznościowe sprzyjają anonimowości oraz szybkiemu rozpowszechnianiu emocjonalnych treści. Jeden obraźliwy wpis może w ciągu kilku godzin dotrzeć do tysięcy odbiorców.
Po trzecie – coraz częściej agresywny język staje się normą debaty publicznej. Jak zauważa Anna Krakowska, następuje „kulturowa normalizacja przemocy słownej”, w której agresywna wypowiedź bywa błędnie utożsamiana ze szczerością.
To niezwykle niebezpieczne zjawisko, ponieważ zaciera granicę pomiędzy prawem do wyrażania opinii a naruszaniem godności drugiego człowieka.
Psychologiczne konsekwencje hejtu
Hejt pozostawia ślad nie tylko w emocjach, ale również w zdrowiu psychicznym.
Nauczyciele coraz częściej doświadczają przewlekłego stresu, zaburzeń snu, obniżonego poczucia własnej wartości, wyczerpania emocjonalnego czy wypalenia zawodowego. Pojawiają się także objawy psychosomatyczne oraz wycofanie z relacji społecznych.
Anna Krakowska zwraca uwagę, że:
Szkoła, w której nauczyciele funkcjonują w warunkach zagrożenia psychicznego, traci zdolność do realizowania funkcji wychowawczej i rozwojowej.
To zdanie powinno wybrzmieć szczególnie mocno. Dobrostan nauczyciela nie jest wyłącznie jego prywatną sprawą. Jest warunkiem skutecznego nauczania i budowania bezpiecznego środowiska dla uczniów.
Potrzebne są rozwiązania systemowe
Hejt wobec nauczycieli nie zniknie dzięki pojedynczym kampaniom społecznym czy apelom o kulturę wypowiedzi. Konieczne są działania systemowe.
Przede wszystkim szkoły powinny posiadać jasne procedury reagowania na przypadki przemocy słownej i cyberprzemocy wobec pracowników. Niezbędne jest również zapewnienie nauczycielom profesjonalnego wsparcia psychologicznego oraz szkoleń z zakresu zarządzania kryzysowego i bezpieczeństwa cyfrowego.
Równie ważna jest edukacja rodziców oraz uczniów dotycząca odpowiedzialności za słowo – zarówno wypowiadane twarzą w twarz, jak i publikowane w internecie.
Jak podkreśla dyrektorka Szkoły Podstawowej 396 w Warszawie i trenerka mentalna:
Profilaktyka powinna być integralnym elementem polityki jakości szkoły, a nie działaniem doraźnym.
Budowanie kultury wzajemnego szacunku powinno stać się jednym z podstawowych elementów funkcjonowania każdej placówki edukacyjnej.
Szacunek buduje przyszłość
Ilona Adamska, pomysłodawczyni kampanii Nie hejtuję-motywuję, filozof, etyk dodaje:
Nauczyciel nie oczekuje bezkrytycznego podziwu. Ma prawo do rzeczowej oceny swojej pracy, dialogu i konstruktywnej informacji zwrotnej. Nie może jednak stawać się celem agresji, publicznego upokarzania czy internetowego linczu.
Hejt wobec nauczycieli jest problemem całego społeczeństwa. Osłabia autorytet szkoły, pogarsza jakość edukacji i zniechęca młodych ludzi do wyboru zawodu nauczyciela.
Dlatego warto pamiętać, że każda kultura zaczyna się od języka. Jeżeli chcemy wychować pokolenie ludzi odpowiedzialnych, empatycznych i szanujących innych, sami musimy dawać taki przykład.
Szkoła może skutecznie realizować swoją misję tylko wtedy, gdy – jak podsumowuje Anna Krakowska – „nauczyciele funkcjonują w warunkach bezpieczeństwa psychospołecznego, szacunku i ochrony godności zawodowej”.
To nie jest przywilej. To warunek dobrej edukacji.
Więcej na ten temat w książce Hejt bez filtra.
