adminGdzie kończy się krytyka, a zaczyna przemoc słowna? Jak reagować na poniżanie i agresję w internecie? Dlaczego przeciwdziałanie hejtowi wymaga współpracy rodziców, szkół, instytucji i platform społecznościowych? O tych zagadnieniach mówiła Ilona Adamska, pomysłodawczyni kampanii „Nie hejtuję – motywuję” i prezeska Fundacji „W zgodzie ze sobą”, w programie Bogusława Chraboty na antenie Wydarzenia24, kanału informacyjnego Polsatu.
Rozmowa dotyczyła konsekwencji hejtu, odpowiedzialności za publikowane treści oraz działań, które mogą pomóc ograniczać przemoc. Ważnym wątkiem była także rola codziennych reakcji: w domu, w szkole i w przestrzeni internetowej.
Ilona Adamska podkreślała, że skuteczne przeciwdziałanie hejtowi wymaga działań podejmowanych znacznie wcześniej niż w momencie, gdy sytuacja staje się kryzysowa. Usuwanie obraźliwych komentarzy i wyciąganie konsekwencji wobec sprawców to część odpowiedzi. Równie potrzebne są edukacja, profilaktyka oraz budowanie postawy szacunku wobec drugiego człowieka.
Hejt i eskalacja agresji – potrzebna jest odpowiedzialna rozmowa
W programie pojawiło się pytanie o to, czy hejt może prowadzić do eskalacji agresji, a nawet przemocy fizycznej. Punktem odniesienia były również tragiczne wydarzenia w Krakowie.
Ilona Adamska zwracała uwagę na konieczność zachowania istotnego rozróżnienia: nie można utożsamiać każdej osoby publikującej nienawistne komentarze z potencjalnym sprawcą zamachu. Samo zestawienie tych tematów nie jest też dowodem na przyczyny konkretnej tragedii.
Jednocześnie wskazywała, że nie wolno lekceważyć środowisk, w których poniżanie, wyśmiewanie i odbieranie innym godności stają się codziennością. W jej ocenie przyzwolenie na takie zachowania może sprzyjać oswajaniu agresji i osłabianiu wrażliwości na cudzą krzywdę. Podczas rozmowy poruszono również mechanizmy radykalizacji oraz przenoszenia wrogich zachowań z internetu do świata poza nim.
To ważny obszar debaty, wymagający uważności i unikania uproszczeń. Przeciwdziałanie przemocy powinno obejmować dostrzeganie sygnałów zagrożenia, reagowanie na krzywdzenie i wspieranie osób, które doświadczają ataków.
Wolność słowa wiąże się z odpowiedzialnością
Jednym z głównych tematów rozmowy była granica między wyrażaniem opinii a krzywdzeniem drugiego człowieka.
Możemy nie zgadzać się z cudzym stanowiskiem, oceniać działania i formułować krytyczne uwagi. Rzeczowa krytyka odnosi się jednak do argumentów, decyzji czy zachowań. Hejt kieruje atak przeciwko osobie: służy jej upokorzeniu, ośmieszeniu lub zastraszeniu.
Ilona Adamska podkreślała znaczenie odpowiedzialności za słowo. Internetowy komentarz trafia do realnego człowieka, który ma własne emocje, doświadczenia i granice. Zanim opublikujemy wypowiedź, warto zastanowić się nad jej celem: czy chcemy coś wyjaśnić, przedstawić odmienny pogląd, czy przede wszystkim zranić?
Wolność wypowiedzi wymaga świadomości tego, jak korzystamy z niej w relacjach z innymi.
Edukacja powinna zaczynać się od najmłodszych lat
W ocenie pomysłodawczyni kampanii „Nie hejtuję – motywuję” profilaktyka powinna być stałym elementem wychowania i edukacji.
Dzieci potrzebują rozmów o tym, czym różni się krytyka od obrażania, jakie konsekwencje może mieć przemoc słowna i gdzie szukać pomocy. Równie istotne jest uczenie ich, jak wyrażać złość, niezgodę czy rozczarowanie bez poniżania drugiej osoby.
Takie rozmowy wymagają przykładów bliskich codziennemu doświadczeniu: komentarza pod zdjęciem, wiadomości na klasowej grupie, wykluczania kogoś ze wspólnej rozmowy czy udostępniania ośmieszającego materiału. Dzięki temu łatwiej rozpoznać sytuacje, w których pozorny żart staje się czyjąś krzywdą.
Dorośli mają w tym procesie szczególną rolę. Sposób, w jaki rozmawiają o innych, reagują na konflikt i zachowują się w internecie, jest częścią przekazywanego dzieciom wzorca.
Świadkowie mogą przerwać przyzwolenie na krzywdzenie
Podczas rozmowy mocno wybrzmiała rola osób obserwujących hejt. Wokół obraźliwego komentarza czy publicznego poniżania często znajduje się wiele osób, które same nie atakują, ale widzą, co się dzieje.
Ilona Adamska zwracała uwagę, że obojętność i społeczne przyzwolenie mogą wzmacniać poczucie bezkarności sprawców. Dlatego ważne jest, aby osoba doświadczająca przemocy otrzymała wyraźny sygnał wsparcia.
Reakcja może polegać na zgłoszeniu obraźliwej treści, odmowie dalszego udostępniania ośmieszającego materiału, skontaktowaniu się z atakowaną osobą lub poinformowaniu odpowiedzialnego dorosłego. Nie wymaga wchodzenia w agresywną wymianę zdań.
Wsparcie zaczyna się od zauważenia człowieka, którego ktoś próbuje upokorzyć.
Rodzice, szkoły i instytucje potrzebują współpracy
W rozmowie pojawił się również problem zaangażowania rodziców w działania profilaktyczne. Ilona Adamska wskazywała na zbyt małe, w jej ocenie, uczestnictwo w spotkaniach i warsztatach dotyczących hejtu oraz przemocy rówieśniczej.
Szkoła może prowadzić zajęcia, rozpoznawać niepokojące sytuacje i uruchamiać wsparcie, ale potrzebuje współpracy z domem. Rodzice z kolei powinni wiedzieć, do kogo mogą się zwrócić i jak postępować, gdy dziecko doświadcza przemocy, jest jej świadkiem albo samo krzywdzi innych.
Wspólne działania pozwalają budować spójny przekaz: poniżanie wymaga reakcji, a osoba potrzebująca pomocy powinna zostać wysłuchana i potraktowana poważnie.
Odpowiedzialność platform i znaczenie badań
Osobnym wątkiem była skuteczność platform społecznościowych w ograniczaniu agresji. Zdaniem Ilony Adamskiej podejmowane przez nie działania wciąż wymagają poprawy. Istotne pozostają sprawne zgłaszanie szkodliwych treści, ich ocena i odpowiednia reakcja.
W programie przywołano również badania dotyczące hejtu i przemocy rówieśniczej, w tym badanie „Hejt w internecie” zrealizowane w ramach kampanii w 2024 roku, prace badawcze Uniwersytetu SWPS oraz dane Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.
Wiedza o skali i charakterze tych zjawisk pomaga planować działania edukacyjne. Ważne jest przy tym rozróżnianie hejtu internetowego od szerszego zjawiska przemocy rówieśniczej – obejmującego różne formy krzywdzenia, również poza siecią.
O hejcie rozmawiajmy każdego dnia
Obecność Ilony Adamskiej na antenie Wydarzenia24 była okazją do przypomnienia idei kampanii „Nie hejtuję – motywuję”: budowania relacji opartych na szacunku, odpowiedzialnej komunikacji i wspieraniu innych.
Rozmowa o hejcie powinna mieć miejsce także wtedy, gdy nie towarzyszy jej głośne wydarzenie medialne. Codzienne sytuacje dają przestrzeń do uczenia empatii, wyznaczania granic i pokazywania, że można się różnić bez upokarzania.
Zachęcamy do podejmowania tych rozmów w domach, szkołach i miejscach pracy. Reagujmy na krzywdzenie, wspierajmy osoby atakowane i pokazujmy własnym zachowaniem, że szacunek ma znaczenie – również w internecie.
*** Dziękujemy wydawcy programu za zaproszenie do studia i możliwość rozmowy o przeciwdziałaniu hejtowi oraz budowaniu kultury wzajemnego szacunku.
